लकडाउन–प्रभाव स्थलगत विशेष रिपोर्ट

उपत्यका किसानको दशा: भारतमा किसानले झैँ आत्महत्या गर्ने दिन नआओस्

उपत्यका किसानको दशा: भारतमा किसानले झैँ आत्महत्या गर्ने दिन नआओस्

भक्तपुर– संघीय संसद, प्रतिनिधिसभा, कृषि सहकारी तथा प्राकृतिक स्रोत समितिकी सभापति पूर्णकुमारी सुवेदीले लकडाउनका कारण मर्कामा परेका किसानलाई सम्बोधन गर्न सरोकारवाला निकायलाई आग्रह गरेको समाचार सुनेपछि भक्तपुर सूर्यविनायक नगरपालिका वडा नम्बर ५का कृषक प्रेम बस्नेत केही आशावादी बने।

कतै आफ्ना समस्याको सुनुवाइ हुने हो कि अब? बस्नेतमा अपेक्षा बढ्यो। तर त्यो अपेक्षा लामो समयसम्म रहन सकेन। त्यसैगरी उनले यसअघि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिलाई गरेको गुनासोको पनि कुनै सुनुवाइ भएन ।

शायद भक्तपुर राजधानीसँगै जोडिएको जिल्ला भएर होला बस्नेत उपत्यकाभन्दा बाहिरका धेरै टाढाका कैलालीलगायत जिल्लाका किसानले जस्तो दूध नै  नष्ट गर्नुपर्ने स्थितिमा पुगेका छैनन्।

तर दानापानीको अभाव हुन थालेपछि पर्याप्त खान नपाएका गोठभरीका गाई छिटो–छिटो कराउन थालेपछि भने बस्नेतको मन कुँडिन्छ।

प्रेम बस्नेत । सबै तस्बिर- रविन आचार्य

सात दिनको लकडाउनलाई ध्यान दिँदै बस्नेतले गाईका लागि जोहो गरेको दाना, भुसा र मकै रित्तिने क्रममा छ। त्यसमाथि लकडाउनले थप निरन्तरता पाएपछि दाना सहजै पाउन छाडेको छ।

किनभने सरकारको दाबी बिपरित भारतदेखि आयात हुँदै आएको गाईको दानाको आपूर्ति पनि लकडाउनसँगै अवरुद्ध भएको छ।

यही बेला ढुवानी व्यसायीले दानाको मूल्य बढाएको उनको गुनासो छ। ‘गाईलाई नियमित खुवाउँदै आएको दानापानी घटाएपछि दूध सुक्दै गएको छ। गाई बिरामी पर्छन् भन्ने पिर त्यतिकै छ,’ बस्नेतले भने।

आफ्नै जग्गामा कृषिजन्य कुनै व्यवसाय गरे किसानलाई सहुलियत ऋण प्राप्त हुने व्यवस्था छ। रामेछापका बस्नेतले जग्गा भाडामा लिएर गाईपालन गर्दै आएका छन्। त्यही भएर सरकारले उनलाई त्यो सहुलियतका लागि पत्याएको छैन।

सूर्यविनायक नगरपालिका वडा नम्बर ५ मै बस्नेतको गाईगोठबाट नजिकै तरकारी उत्पादन गर्दै आएका स्थानीय कृष्णकाजी भासिमाको परिवारले भोगेको पीडा त थप त्रासदीपूर्ण छ।

तरकारी उत्पादनको जिम्मा एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने परम्परा कायम राख्दै आएका भासिमा परीवारलाई लकडाउनका कारण यतिबेला ठूलो संकट आइपरेको छ।

कृष्णकाजी भासिमा र पञ्चलक्ष्मी भासिमा।

सरकारले तरकारीलगायतका अत्यावश्यक उपभोग्यवस्तुको उत्पादन र बिक्रीमा कुनै पनि अवरोध आउन नदिने घोषणा गरेपनि व्यवहारमा त्यो लागू नहुँदा भासिमा परिवारले उत्पादन गरिएका विभिन्न प्रकारका साग र धनियाँमध्ये थोरै मात्र बजार पठाउन सकेको छ। धेरै हिस्सा बारीको खाल्डोमा हाल्नुपर्ने बाध्यता छ।

पुस्तौंदेखि तरकारी उत्पादन गर्दै आएका भासिमा परिवारले अहिलेको जस्तो यस्तो कठिनाइ शायदै कहिल्यै भोगेका थिए। उनीहरुको उत्पादन काठमाडौं बागबजारस्थित तरकारी बजारमा सहजै पुग्थ्यो।

कृष्णकाजी भासिमा।

धेरैजसो त ठेकेदार नै तरकारी लिन गाडी लिएर उनीहरुको बारीमा पुग्ने गर्थे। तर लकडाउनका कारण उनीहरुले तरकारी बजारमा पुर्‍याउन सकेका छैनन् भने त्यसमाथि बिक्री नभएको भन्दै ठेकेदार समेत आउन छाडेका छन्। फाट्टफुट्ट आउनेहरुले पनि तरकारी नै बिक्री नभएकाले सस्तो मूल्यमा दिनु पर्ने सर्त सुरुमै राख्छन्।

‘तरकारी बारीमा सड्न थालेपछि हाम्रो निद्रा हराएको छ। केही महँगोमा बिक्री भइहाल्छ कि भनेर छोरालाई मोटरसाइकलमा पठाउने गरेका छौँ। तरकारी बोकेर जाँदा पनि ट्राफिक प्रहरीले केरकार गर्छन्। फर्किएर आउँदा पास माग्छन्। हामीलाई सरकारले पास दिएन। छोरो घर नआउञ्जेल डर लागिरहन्छ।’ समयमै बिक्री हुन नपाएपछि भान्सामा पुग्नुपर्ने चम्सुर, रायोलगायत साग बारीमै फुलेको छ। एक लटलाई त उनीहरुले खाल्डोमै परिसक्यो।

बिक्री नभएपछि बारीमै छिप्पिएको तरकारी।

तरकारी बिक्री नभएर खेर जान थालेपछि भासिमा परिवारलाई जग्गाको भाडा कसरी बुझाउने चिन्ता हुन थालेको छ। भासिमा परिवारले वर्षमा ६ महिना तरकारी खेती गर्छ। त्यसबापत एक रोपनीको १० हजार रुपैयाँ जग्गाधनीलाई बुझाउनुपर्छ। ६ महिना धान उत्पादन गर्ने भासिमा परिवारले त्यसको आधा धान जग्गाधनीलाई बुझाउनुपर्छ।

‘हामीलाई यसपालि एक लाख रुपैयाँभन्दा धेरै बराबरको घाटा लागिसक्यो। जग्गाधनीलाई तोकिएको समयमा भाडा दिनै पर्छ। यसपाली कहाँबाट जुटाउने त्यो भाडा?’ कृष्णकाजीकी पत्नी पञ्चलक्ष्मीको प्रश्न छ।

तरकारी बिक्री नभएपछि मल बनाउन खाल्डोमा हालिएको छ।

भासिमा परिवारलाई आफ्नो उत्पादन खेर गएर घाटा लागेको पीडा त छँदैछ त्यो भन्दा बढी पीडा आफूहरुजस्ता किसानहरुको समस्या सम्बोधन गर्नेतर्फ सरकारले कुनै चासो नदेखाएकोमा भएको छ।

कृष्णकाजी भन्छन्, ‘भाडा महँगो छ। तरका%E

चैत्र ३०, २०७६ मा प्रकाशित
प्रतिक्रिया दिनुहोस्

सम्बन्धित वर्गका समाचारहरू