बुद्धिसागरको चर्चित पुस्तकको नाम कसरी भयो ‘कर्णाली ब्लुज’

काठमाडौँ – प्रकाशनको १२ वर्षपछि ‘कर्णाली व्लुज’का लेखक बुद्धिसागर फेरि उनको चर्चित पुस्तकको बारेमा गन्थन गर्दै थिए। पुस्तक पुरानो, गन्थन पुरानो तर जोश भने नयाँ।

नयाँ जोश आउनुमा उनको पुस्तक अर्को भाषामा छापिएको सन्दर्भ जोडिएको थियो। ‘कर्णाली ब्लुज’ अंग्रेजी भाषामा प्रकाशन भएको थियो। पेनगुइन पब्लिकेशनबाट प्रकाशित पुस्तक छोटो समयमानै पुनः प्रकाशनको लागि गयो।

आइतबार मिनभवनको ‘कार्की व्याङ्क्वेट’मा ‘फाइनप्रिन्ट’ले आयोजना गरेको किताब अड्डा कार्यक्रममा बुद्धिसागर १२ वर्ष अगाडि झै उही पुस्तकको बारेमा कुरागर्दा पाठकका अगाडि उभिएका थिए।

 पहिला उनकै लाइनमा पुस्तकमा छलफलका लागि अर्को प्रस्तोता थिए भने अहिले भने उनकै पुस्तक अंग्रेजीमा अनुवाद गर्ने माइकल हाट थिए। दुई लेखकको बीचमा अंग्रेजी र नेपालीमा लेखिएको कर्णाली ब्लुज उभिएको थियो।

दुई लेखकबीचको गन्थनका बीच एक पाठकले बुद्धिसागरलाई पुस्तकको शीर्षकमा रहेको ‘ब्लुज’ बुझाउन आग्रह गरे। लेखकको लागि यो प्रश्न पनि नयाँ थिएन। तर उनले उत्तर भने यो पल्ट नयाँ तरिकाले दिए।

‘पुस्तक प्रकाशन भएको १२ वर्ष बितिसक्यो, पाठकले मन पराइसक्नुभयो। अब पुस्तकको नाम कसरी राखिएको थियो भन्दा खासै पर्दैन।’ अलि ‘कुल’ अनि ‘कन्फिडेन्ट’ मुद्रामा बुद्धिसागरले दर्शकतर्फ फर्केर भने, ‘पुस्तकमा कर्णालीको कथा भएकोले ‘कर्णाली’ राख्नुपर्छ भन्ने थियो। कर्णाली लोकल हुन्छ। अनि एक जना दाईलाई सोधेँ, उहाँले ‘ब्लुजसुज लगाइदे’ भन्नुभयो । ब्लुज राख्दा राम्रो सुनियो।’

किताबले नेपालमा सफलता पायो। त्यसपछि लेखकले अन्य पुस्तक पनि लेखे।

पछि उनको यो पुस्तक अंग्रेजीमा प्रकाशन हुने भयो। त्यो समयमा बुद्धिसागरले पुस्तकको नाम फेर्न चाहेका थिए। पुस्तक प्रकाशक र पुस्तक अनुवादक माइकल हटलाई पनि यस बारेमा सल्लाह गरे। ‘किनकी मलाई थाहा थियो नाम कसरी राखिएको थियो भनेर’ उनले भने, ‘तर सल्लाह पछि उहाँहरुले ‘यही नाम नै सुट हुन्छ’ भन्नुभयो। र त्यही नाम हुन गयो।’

बुद्धि सागरले त्योबेलामा जस्तो अवस्थामा नाम राखिएको भएपनि नामले पुस्तकलाई अर्थाउने बताएका छन्। ‘ब्लुज पुस्तकभित्र छ।’ ठट्यौली पारामा बुद्धिसागरले थपे, ‘कतिले यसलाई ‘ब्लु’ मात्र भनेर बुझ्नुहुन्छ, किताबको रंग नै निलो भएको छ।’

नाम धेरै सोचेर नराखिएको भएपनि पुस्तकलाई नामले न्याय गर्ने बताउँदै लेखकले भने, ‘यो यति कमन नाम भयो, ‘ब्लुज’ जहाँ लगाएपनि राम्रो सुनिने रहेछ। हेटौँडा ब्लुज, काठमाडौँ ब्लुज’।

पुस्तकको नाम अन्तिम समयमा मात्रै ‘कर्णाली ब्लुज’ भएको थियो। पुस्तक प्रकाशनको लागि सबै तयारी पूरा भईसकेपछि पनि नाम फाइनल भएको थिएन धेरैले पुस्तकको धेरै नाम सुझाएका थिए। तर चित्तबुझ्दो नाम नपाइएकोले अलमल परेको लेखक सम्झन्छन्।

‘सुन्दर चिजहरु अचानक आउँछन् भन्ने लाग्छ।’ पुस्तक प्रकाशन तयारीको अन्तिम समय स्मरण गर्दै बुद्धिसागरले भने, ‘सिफारिस गरिएका धेरै नाम थिए। ‘बाको इष्टकोट, कोहलपुर पारी पहाडले बोलाउँछ। चित्त बुझेन।’

यही नाम किन चित्त बुझ्यो ठ्याक्कै उनलाई पनि थाहा छैन।

फाइनप्रिन्टद्वारा आयोजना भएको कार्यक्रममा बुद्धिसागर र माइकल हर्टले पुस्तक अनुवादको समय सम्झिए।

‘यहाँ अहिले भएका दुई पुस्तक मध्ये नेपाली मेरो पुस्त हो, अंग्रेजी माइकल हटको’ बुद्धिसागरले भने, ‘अंग्रेजीमा अनुवाद पढ्दा यो पुस्तक मैले नै बल्ल बुझ्दै छु जस्तो लाग्यो।’

बुद्धिसागरले किताबको पूर्ण स्वामित्व दिँदा माइकलले असहज महशुस गरे। उनले भने, ‘यस्तो हुनै सक्तैन, यो दुवै पुस्तक बुद्धिसागर कै हो।’ त्यसपछि उनले अनुवादको लागि पुस्तक छनौट गर्नुको कारण बताए। ‘यो पुस्तक अनुवाद गर्ने निर्णय लिनुभन्दा अगाडि पढ्दा मेरो पिता अस्पतालमा हुनुहुन्थ्यो। कही न कही मलाई आफूमा ‘रिलेट’ भएको महसुस भयो। मैले पनि मेरो सन्तान, श्रीमतिले यो पुस्तक पढुन् भन्नेपनि सोचेँ। केही भावनात्मक अनुभूति आए।’

हन्टको यो अभिव्यक्तिपछि बुद्धिसागरले यो पुस्तकमा म पात्रबाट कथा भनिनुले पनि पाठकलाई ‘मेरो कथा’ जस्तो लागोस् भन्नु रहेको र त्यसमा आफू सफल भएको पनि बताए।

जेठ १०, २०७९ मा प्रकाशित
प्रतिक्रिया दिनुहोस्