author avatar

आमोदवर्धन कौण्डिन्न्यायन

आमोदवर्धन कौण्डिन्न्यायनका सबै समाचारहरू

क्षत्रियधर्म र राष्ट्ररक्षा

विषय प्रवेश वैदिक–सनातन–वर्णाश्रम–धर्ममा व्यक्ति, कुटुम्ब, कुल, वर्ण, जाति, आश्रम र विभिन्न पेसाका व्यक्तिहरूको पनि धर्म र कर्तव्य बताइएको छ। वैदिक राष्ट्रको र समाजको सर्वाङ्गीण समृद्धिका निम्ति सुव्यवस्था गर्न शास्त्रमा यस्ता…

मनुस्मृति र यसका उपदेशहरू

विषयप्रवेश वैदिक शास्त्रका र धर्मका विविध विषयमा यथार्थ कुरा जनसमक्ष राख्नका निम्ति यस शृङ्खलामा लेखहरू नियमित रूपमा प्रस्तुत गरिँदै आइएको छ । वैदिक धर्मशास्त्रका ग्रन्थहरूमध्ये विशेष रूपमा चर्चित र धेरै…

वैदिक धर्ममा पुरुषार्थ र भाग्य

वैदिक परम्पराअनुसार मानवजीवनका चार पुरुषार्थ— धर्म, अर्थ काम र मोक्ष हुन्। तथापि यहाँ पुरुषार्थ भनेर कर्म, उद्यम र परिश्रमलाई बुझाउन खोजिएको हो। यसभन्दा अघिल्लो लेखमा वैदिक धर्ममा श्रमको महत्त्व के–कस्तो…

वैदिक धर्ममा श्रमको महत्त्व

मानवजीवनमा कर्मको वा श्रमको अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्थान रहेको पाइन्छ। जन्मेपछि मानिसले कुनै–न–कुनै काम गरेर नै जीवन बिताउनुपर्ने हुन्छ। तथापि भाग्यले साथ नदिएमा कर्म गरेर पनि जीवनमा सफलता प्राप्त गर्न सकिँदैन…

वैदिक न्यायसम्पादन–प्रक्रिया

वैदिक वाङ्मयमा रहेका न्यायिक विषयहरूको चर्चा गर्ने प्रसङ्गमा यसभन्दा अघिल्लो लेखमा वैदिक विधिको स्वरूपका विषयमा विवेचना गरिएको थियो। यस लेखमा न्यायसम्पादनका विषयमा केही स्पष्ट पार्न खोजिएको छ। धर्म र न्याय…

वैदिक विधिको स्वरूप र विशेषता

वैदिक वाङ्मयमा विद्याका सबैजसो विधा पाइन्छन्। वैदिक धर्म सर्वाङ्गीण जीवनपद्धतिसमेत भएकाले यस धर्ममा व्यक्ति, समाज र राष्ट्रका निम्ति आवश्यक पर्ने सबैजसो विषय उपलब्ध छन्। राष्ट्रसञ्चालनका निम्ति आवश्यक पर्ने विधि अर्थात्…

वैदिक हिन्दु संस्कारहरू

संस्कारहरूको महत्त्व जन्मभन्दा अघिदेखि मृत्युपर्यन्त विभिन्न समयमा मनुष्यलाई परिष्कृत पार्न गरिने विशेष कर्महरूलाई वैदिक धर्ममा संस्कार भन्दछन् । संस्कारले प्राकृतिक रूपमा रहने विभिन्न दोषहरूलाई हटाई मनुष्यलाई परिष्कृत वा सुसंस्कृत पारी…

नेपालीमा संस्कृत शब्दहरूको उच्चारण र लेखन

संस्कृतका विशेषता हजारौँ वर्षका मानव सभ्यताका विकासका उपलब्धिहरू संस्कृत भाषामा निबद्ध भएर सुरक्षित रहेका छन् । धार्मिक, दार्शनिक, तार्किक, सांस्कृतिक, सामाजिक, कौटुम्बिक, राजनीतिक, वैज्ञानिक, प्राविधिक, भाषिक इत्यादि अगणित उपलब्धिहरूको निधिका…

विवाह र कन्यादानको महत्त्व

विषयप्रवेश स्वतन्त्र राष्ट्रमा आफ्ना परम्परागत विषयहरूमा जनताले गौरवबोध गर्ने वातावरण बनाइनुपर्छ । तर शिक्षाका नाममा हाम्रा परम्परागत विषयमा आजभोलि धेरै गलत विचार प्रवाहित गरिँदै छन् । पुराना कुरा नराम्रा थिए…

आयुर्वेदका केही अमृत उपदेशहरू

विश्वमा प्रचलित उपचारपद्धतिमध्ये सबैभन्दा पुरानो उपचारपद्धति आयुर्वेद हो। आजभोलि यो उपचारपद्धति विश्वभरि नै लोकप्रिय हुँदै गएको देखिन्छ। आयुर्वेदले व्याख्या गरेको कुनै पनि सिद्धान्तलाई अहिलेसम्म आधुनिक विज्ञानका परीक्षणले गलत सावित गरेको…

नवरात्र, विजयादशमी र बलि

संस्कृतको दशमी–शब्दबाट अपभ्रंश भएर दसैँ–शब्द बनेको हो। दसैँलाई धेरैजसो नेपालीले ठूलो चाडका रूपमा मनाउने गरेका छन्। यो चाड घटस्थापनादेखि सुरु हुन्छ। त्यसपछि नौ दिनसम्म देवीको पूजा गरिन्छ जसलाई नवरात्र भन्छन्।…

नेपालको खोक्रो शिक्षानीतिलाई खँदिलो र जीवनोपयोगी बनाउने तरिका

शिक्षाको परिभाषा प्राच्य परम्परामा शिक्षा भन्नाले धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष यी चारै पुरुषार्थप्रति सन्तुलित दृष्टि राखी जीवनयापन गर्दै आफ्नो निर्बाध र सर्वाङ्गीण विकास गर्न अवलम्बन गरिने एउटा महत्त्वपूर्ण प्रक्रिया भन्ने…

वैदिक परम्परामा कृषि

कृषि– शब्द संस्कृत भाषाको ‘कृष विलेखने’ धातुबाट ‘इक्’ प्रत्यय लागेर बनेको हो । यसको अर्थ भूमि जोत्नु वा हलो चलाउनु भन्ने हुन्छ । कृषि–कर्म गर्ने किसानलाई संस्कृतमा कृषक, कृषाण, कीनाश,…

भानुभक्तीय रामायणको मौलिक पाठ

नेपाली समाजमा आदिकवि भानुभक्त आचार्यका कृतिहरूको धार्मिक, सांस्कृतिक, दार्शनिक र साहित्यिक महत्त्व अत्यधिक रहेको देखिन्छ । उनका कृतिहरूको अनुशीलन गर्दा तिनमा विविध पाठभेद पनि देखा पर्दछन् । विभिन्न सम्पादकले भानुभक्तका…

वैदिक धर्ममा पति र पत्नीको सम्बन्ध

विषयप्रवेश अचेल विवाहलाई वा पति र पत्नीको परस्पर सम्बन्धलाई केवल पुरुष र स्त्रीका भौतिक आवश्यकता पूर्ति गर्ने माध्यमका रूपमा मात्र हेर्ने दृष्टिकोण प्रचारित हुँदै गएको देखिन्छ । यस परिप्रेक्ष्यमा वैदिक…

ब्राह्मण : जन्मले कि कर्मले?

पृष्ठभूमि शास्त्रमा स्पष्ट रूपमा बताइएका कतिपय विषयमा पनि भ्रमात्मक धारणा समाजमा व्याप्त रहेको पाइन्छ । मूल शास्त्र संस्कृत भाषामा निबद्ध भएको हुनाले र संस्कृत भाषामा धेरैजसोको सोझै पहुँच नहुने हुनाले…