- छायाँनाथ धाम पौराणिक महत्व, धार्मिक आस्था र प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण चर्चित धार्मिक र पर्यटकीय गन्तव्य बन्दै छ।
- धामसम्म पुग्न कठिनाइका बावजुद, हरेक वर्ष जनैपूर्णिमा मेलामा विभिन्न जिल्लाबाट सयौं भक्तजन यहाँ पुग्ने गरेकाछन्।
- परम्परागत मेला लाग्दै आए पनि धामको विकास र प्रचारमा सरकारी ध्यान अभाव भएकाले स्थानीयले गुनासो गरेका छन्।
मुगु – हिमाल, धर्म, संस्कृति र प्रकृतिको अनुपम संगमका रूपमा परिचित छायाँनाथ धाम पछिल्लो समय धार्मिक आस्था र पर्यटकीय सम्भावनाको केन्द्र बन्दै गएको छ।
कर्णाली प्रदेशको हिमाली जिल्ला मुगु जिल्ला अन्तर्गत पर्ने मुगुम कार्मारोङ गाउँपालिका को दोल्फु क्षेत्रमा समुद्री सतहदेखि करिब ४ हजार ८ सय मिटरभन्दा बढी उचाइमा अवस्थित यो धाम पौराणिक महत्व, धार्मिक विश्वास तथा प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण विशेष चर्चामा रहने गरेको छ।
स्थानीय जनविश्वास तथा धार्मिक ग्रन्थहरूका आधारमा छायाँनाथ धामलाई शक्तिपीठका रूपमा लिने गरिन्छ। स्कन्द पुराण मा उल्लेख भएअनुसार सतीदेवीका अंग पतन भएका पवित्र स्थलहरूमध्ये यस क्षेत्रलाई पनि एक मानिने स्थानीय धर्मगुरु तथा जानकारहरू बताउँछन्। सोही विश्वासका आधारमा यहाँ प्राचीनकालदेखि देवीदेवताको पूजा आराधना हुँदै आएको छ। धाम क्षेत्रमा स्थापित मन्दिर, ढुंगे संरचना तथा धार्मिक प्रतीकहरूले यस क्षेत्रको ऐतिहासिक र आध्यात्मिक महत्व झल्काउँछन्।
छायाँनाथ धामको उत्पत्तिसँग जोडिएका अनेकौं किंवदन्ती स्थानीय समाजमा अझै जीवित छन्। परापूर्वकालमा ऋषिमुनिहरू तपस्या गर्न आउने पवित्र भूमि रहेको विश्वास गरिन्छ। उच्च हिमाली लेक, शान्त वातावरण, हिमश्रृंखलाको मनोरम दृश्य र प्राकृतिक सौन्दर्यले यहाँ पुग्ने जो–कसैलाई आध्यात्मिक अनुभूति दिलाउने गरेको तीर्थयात्रीहरू बताउँछन्।
हरेक वर्ष साउन शुक्लपक्ष सुरु भएसँगै मध्य तथा सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लाबाट श्रद्धालुहरूको आगमन बढ्न थाल्छ। जनैपूर्णिमासम्म यहाँ भव्य धार्मिक मेला लाग्ने गर्दछ। मेलाका अवसरमा पूजाआजा, धूपदीप, भजनकिर्तन, धार्मिक अनुष्ठान तथा धामीझाँक्रीका परम्परागत गतिविधि सञ्चालन हुने गरेका छन्। विशेषगरी बाजुरा, हुम्ला, जुम्ला, कालिकोट, अछाम, डोटी लगायतका जिल्लाबाट सयौं भक्तजन कठिन यात्रा पार गर्दै धाम पुग्ने गर्दछन्।
तर धार्मिक महत्व बोकेको यो धामसम्म पुग्नु भने सहज छैन। छायाँनाथ धाम पुग्ने क्षेत्रमा अहिलेसम्म मोटरबाटो निर्माण हुन सकेको छैन। सदरमुकाम गमगढीदेखि धेरै दिन पैदल यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको स्थानीयवासी बताउँछन्। उकालो–ओरालो, जोखिमपूर्ण भीर, साँघुरा गोरेटो र अनिश्चित हिमाली मौसमका कारण यात्रुहरूले निकै सास्ती खेप्नुपर्ने अवस्था छ। कतिपय स्थानमा बास बस्ने तथा खानेपानीको समेत पर्याप्त व्यवस्था नहुँदा तीर्थयात्रीहरू थप कठिनाइमा पर्ने गरेका छन्।
धार्मिक तथा प्राकृतिक दृष्टिले अत्यन्त सम्भावनायुक्त भए पनि छायाँनाथ धामको विकासमा राज्यको पर्याप्त ध्यान पुग्न नसकेको स्थानीयको गुनासो छ। सडक, पदमार्ग, विश्रामस्थल, खानेपानी, सञ्चार तथा पर्यटन पूर्वाधार निर्माणमा सरकारी निकाय उदासीन देखिएको उनीहरूको आरोप छ। वर्षौंदेखि धार्मिक मेला लाग्दै आए पनि धामको संरक्षण, प्रचारप्रसार तथा व्यवस्थित विकासका लागि प्रभावकारी योजना कार्यान्वयन हुन नसकेको स्थानीयवासी बताउँछन्।
स्थानीय तहले भने धामलाई धार्मिक पर्यटनको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने योजना अघि बढाएको जनाएको छ। पदमार्ग सुधार, सूचना बोर्ड स्थापना, तीर्थयात्रीका लागि आधारभूत संरचना निर्माण तथा प्रचारप्रसारका कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने तयारी भइरहेको गाउँपालिकाको भनाइ छ। तर दुर्गम भूगोल, सीमित बजेट तथा यातायात पहुँच अभावका कारण अपेक्षित गतिमा काम अघि बढ्न सकेको छैन।
प्राकृतिक सौन्दर्य, धार्मिक विश्वास, पौराणिक इतिहास तथा हिमाली संस्कृतिको अद्भुत संगम बनेको छायाँनाथ धाम उचित संरक्षण, प्रचारप्रसार र पूर्वाधार विकास हुन सके कर्णाली प्रदेशकै महत्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्ने प्रबल सम्भावना बोकेको स्थलका रूपमा हेरिएको छ।
भर्खरै
लोकप्रिय
