अफ्रिकामा एनेस्थेसिया सङ्कट

अफ्रिकाका अस्पतालहरूमा बाल शल्यक्रियाका लागि प्रयोग हुँदै आएको मुख्य एनेस्थेटिक औषधि हेलोथेनको आपूर्ति समाप्त हुने दिशामा गएपछि महाद्वीपभर गम्भीर स्वास्थ्य सङ्कट उत्पन्न हुने चेतावनी दिइएको छ। सन् २०२७ सम्म स्टक सकिन सक्ने जोखिमका कारण शल्यक्रिया सेवा नै प्रभावित हुने अवस्था देखिएको हो।

नयाँ विकल्प सेभोफ्लुरेनभन्दा सातदेखि १० गुणा सस्तो पर्ने भएकाले अफ्रिकामा विशेषगरी उप–सहारा क्षेत्रमा बाल शल्यक्रियामा हेलोथेन व्यापक रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ। तर सन् २०२३ मा भारतमा अन्तिम निर्माता कम्पनीले उत्पादन बन्द गरेपछि यसको आपूर्ति तीव्र रूपमा घट्दै गएको छ।

स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार उपलब्ध स्टक द्रुत गतिमा समाप्त हुँदै गएको छ र अब सन् २०२७ को अन्त्यसम्म पनि हेलोथेन बाँकी नरहने सम्भावना बढेको छ। युगान्डाकी एनेस्थेसियोलोजिस्ट एलिजाबेथ इगागाले यस अवस्थाबारे स्पष्ट पार्दै समय निश्चित नभए पनि सन् २०२७ सम्म आपूर्ति समाप्त हुने आशङ्का व्यक्त गरे।

उहाँ स्माइल ट्रेन नामक परोपकारी संस्थामा कार्यक्रम सुरक्षाकी वरिष्ठ निर्देशकसमेत हुनुहुन्छ। उक्त संस्थाले प्रत्येक वर्ष फाटेको ओठ र तालुका समस्या भएका एक लाखभन्दा बढी शल्यक्रिया गराउँछ र तीमध्ये करिब ९० प्रतिशत बालबालिका हुन्छन्। उनले हेलोथेनको अभावलाई गम्भीर चुनौतीका रूपमा चित्रण गर्दै सुरक्षित शल्यक्रियाको निरन्तरता कायम राख्न कठिन हुने बताए।

उच्चस्तरीय अस्पतालहरूले पहिले नै सेभोफ्लुरेन प्रयोग गर्न थालेका भए पनि ती अस्पतालहरूले उप–सहारा अफ्रिकाको सानो भाग मात्र प्रतिनिधित्व गर्छन्। अधिकांश स्वास्थ्य केन्द्रहरू अझै पुरानै प्रणालीमा निर्भर छन्, जसका कारण सङ्क्रमण प्रक्रिया जटिल बनेको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यो परिवर्तनले अफ्रिकामा एनेस्थेसिया प्रणालीमा वर्षौंदेखि कायम रहेको लगानी अभावलाई उजागर गरेको छ। नयाँ उपकरणहरू प्रतिस्थापन गर्न प्रत्येक मेसिनका लागि हजारौँ अमेरिकी डलर लाग्ने भएकाले धेरै अस्पतालहरू आर्थिक दबाबमा छन्।

जाम्बियामा सोसाइटी अफ एनेस्थेटिस्टका अध्यक्ष सोमप्वे म्वान्साले हेलोथेन उत्पादन बन्द हुने खबरले देशभर चिन्ता फैलाएको बताउँदै सङ्क्रमण व्यवस्थापन कठिन भइरहेको उल्लेख गर्नुभयो। उहाँका अनुसार उपकरणको व्यवस्थापनदेखि नयाँ औषधिको तालिमसम्मका विषयले स्वास्थ्य प्रणालीलाई ठूलो दबाबमा पारेको छ।

अफ्रिकाका धेरै क्षेत्रमा एनेस्थेसिया डाक्टर नभएका स्वास्थ्यकर्मीहरूले सञ्चालन गर्ने भएकाले नयाँ औषधि प्रयोगका लागि थप तालिम आवश्यक पर्ने देखिएको छ। यसले लागत र समय दुवै बढाउने जोखिम छ।

विश्व एनेस्थेसियोलोजिस्ट समाज महासङ्घले सन् २०२४ मै अफ्रिकी सरकारहरूलाई सङ्क्रमणका लागि बजेट विनियोजन गर्न आग्रह गरेको थियो। तर स्माइल ट्रेनका अनुसार अपेक्षित स्तरमा तत्काल प्रतिक्रिया प्राप्त हुन सकेको छैन।

एएफपीसँग कुरा गर्ने चिकित्सकहरूका अनुसार युगान्डा र जाम्बियाका अधिकारीहरूले सकारात्मक सङ्केत देखाए पनि कार्यान्वयन चुनौतीपूर्ण बनेको छ। यसले पहिले नै सीमित स्वास्थ्य बजेटमा थप लाखौँ डलरको भार थपेको छ। यो पछिल्ला १८ महिनामा पश्चिमी अनुदान कटौतीले अझ बढेको छ।

यस अवस्थाले अफ्रिकामा शल्यक्रिया क्षमता घटाउन सक्ने सम्भावना रहेको विशेषज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्। एनेस्थेसिया पहिले नै स्वास्थ्य प्रणालीको कम प्राथमिकतामा पर्ने क्षेत्र भएकाले यसको असर गम्भीर हुन सक्ने बताइएको छ।

अफ्रिका विश्वकै सबैभन्दा युवा जनसङ्ख्या भएको महादेश भएकाले र सन् २०५० सम्म विश्वका चारमध्ये एक बच्चा यहीँ बस्ने अनुमान गरिएको सन्दर्भमा बाल स्वास्थ्य सेवामा यस्तो सङ्कट अझ गम्भीर बन्ने देखिएको छ।

स्माइल ट्रेनले सङ्क्रमणमा सहयोग गरिरहेको भए पनि सम्पूर्ण समस्या समाधान गर्न नसक्ने स्पष्ट पारेको छ। अन्ततः अफ्रिकी सरकारहरूले नै दीर्घकालीन जिम्मेवारी लिनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

एलिजाबेथ इगागाले यस चुनौतीलाई स्वीकार गर्दै सहयोग स्वागतयोग्य भए पनि सरकारहरू स्वयं जिम्मेवार हुनुपर्नेमा जोड दिए।