‘एलिफेन्ट्स इन द फग’ टोलीले बाँड्यो कान्स अनुभव

नेपाल फिल्म तथा सांस्कृतिक प्रतिष्ठान र नेपाल इन्टरनेशनल फिल्म फेस्टिभल (निफ्फ) को संयुक्त आयोजनामा बुधबार चर्चित नेपाली चलचित्र ‘एलिफेन्ट्स इन द फग’ को टोलीलाई सम्मान तथा अनुभव साझा कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ।

कार्यक्रममा चलचित्रका निर्देशक अविनाशविक्रम शाह, निर्माता अनुप पौडेल, सह-लेखक सन्दीप बडाल र अभिनेत्री पुष्पा थिङ लामाले सहभागिता जनाउँदै आफ्नो उल्लेखनीय यात्रा र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपाली चलचित्रका लागि हासिल गरेको उपलब्धिलाई उत्सव स्वरूप मनाएका थिए।  इएको थियो।

‘एलिफेन्ट्स इन द फग’ किन्नर समुदायकी एक महिलाको कथा हो — एउटा यस्तो समुदाय जो कुहिरोभित्रको हात्तीझैँ बेवास्ता गर्नै नसकिने भए पनि आफ्नो पूर्ण मानवीय रूपमा भने अझैसम्म अदृश्य नै छ।

कार्यक्रममा बोल्दै निफ्फका निर्देशक केपी पाठकले टोलीको उपलब्धिप्रति गहिरो गर्व र हर्ष व्यक्त गरे। उनले भने – ‘यस चलचित्र र यसको टोलीले नेपाली चलचित्र कर्मीहरूका लागि साँच्चिकै एउटा मानक स्थापित गरेको छ।’

उनले यो पनि उल्लेख गरे, संसारमा यस्ता ठाउँहरू छन् जहाँ मानिसहरूलाई नेपाल अस्तित्वमा छ भन्ने नै थाहा छैन, नेपालले चलचित्र बनाउँछ भन्ने त झनै टाढाको कुरा। यस टोलीले अथक परिश्रम गरी एउटा ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गरेको छ जसको गहिरो कदर हुनु आवश्यक छ, र आफूलाई व्यक्तिगत रूपमा उनीहरू प्रत्येकलाई अँगाल्न मन लागेको छ।

किन्नर समुदायकी सदस्य अभिनेत्री पुष्पा थिङ लामाले चलचित्र जगत्‌मा आफ्नो प्रवेशको यात्राबारे मार्मिक ढंगले बोलिन्। उनले साझा गरिन् –  निर्देशक अविनाश विक्रम शाह किन्नर समुदायप्रति अत्यन्त जोशिला थिए र उनले नै आफूलाई खोजेर यस चलचित्रमा समावेश गरेका थिए। उनले भनिन् – त्यस बेला म केवल आफ्नो समुदायको अधिकार र अस्तित्वका लागि वकालत गरिरहेकी थिएँ र त्यही क्रममा टोलीले मलाई सम्पर्क गरेको थियो। अभिनयको कुनै पृष्ठभूमि नभई अभिनेत्री बन्ने यो यात्रालाई उनले अत्यन्त अद्भुत बताइन्।

कान्स जस्तो ठाउँमा पुग्ने सपना आफूले कहिल्यै नदेखेको पनि उनले बताइन्। कान्समा किन्नर समुदायको वास्तविक र प्रामाणिक पक्ष देखाउन पाउनु नै सबभन्दा विशेष कुरा थियो भन्दै उनले थपिन्, यस अनुभवमार्फत आफूले एउटा सपना जिएजस्तो महसुस गरेकी छु।

हात्तीलाई जसरी फरक-फरक मान्छेले फरक-फरक हिस्साहरूको आधारमा वर्णन गर्छन् र त्यही सीमित व्याख्यामा कैद गर्छन्, त्यसरी नै किन्नर समुदायलाई पनि एक सम्पूर्ण मानवीय अस्तित्वको रूपमा कहिल्यै हेरिँदैन। कोहीले यौनकर्मीको रूपमा, कोहीले मनोरञ्जनकर्ताको रूपमा, त कोहीले इच्छापूर्ति गर्ने माध्यमको रूपमा मात्र हेरिन्छ — तर तिनीहरूको पूर्ण मानवीय पहिचान कहिल्यै स्वीकार गरिँदैन।

निर्माता अनुप पौडेलले महिला र लामो समयदेखि आवाजविहीन समुदायहरूको कथा केन्द्रमा राखेर चलचित्र बनाउने आफ्नो जोशबारे खुलस्त रूपमा बोले। उनले
भने कि निर्माताहरूलाई प्रायः केवल पैसा लगाउने मान्छेको रूपमा मात्र हेरिन्छ, तर उनी स्पष्ट पार्न चाहन्छन् कि एक निर्माताको पनि आफ्नै आवाज र दृष्टिकोण हुन्छ। उनले थपे कि ‘एलिफेन्ट्स इन द फग’ होस् वा ‘एक मुट्ठी बादल’ — आफ्नो कामले सधैँ नेपाली चलचित्रभित्रका केही स्थापित धारणाहरू तोड्ने र यस संसारलाई चुपचाप चलाउँदै आएका महिलाहरूको कथा भन्ने प्रयास गरेको छ — कथाहरू जो सुनाइनु र सुनिनु आवश्यक छ।

निर्देशक अविनाश विक्रम शाहले आयोजकहरू र सबै शुभचिन्तकहरूलाई चलचित्रप्रति देखाएको अपार मायाका लागि हार्दिक धन्यवाद दिँदै आफ्नो भनाइ राखे। उनले एउटै फ्रेम खिच्नु अघि नै चलचित्र निर्माणमा गरिएको व्यापक अनुसन्धानबारे बोले र स्वीकार गरे कि आफू किन्नर समुदायको न त नजिक थिए, न त चलचित्रमा चित्रण गरिएको भूगोलको। उनले भने कि ती समुदाय र त्यो विशिष्ट भूगोलसँग तादात्म्य स्थापित गर्ने क्रमले आफूलाई धेरै कुरा बुझायो  कथा कसरी भनिनुपर्छ भन्ने पनि सोही प्रक्रियामा स्पष्ट भयो। समुदायका सदस्यहरूलाई संवादको साँचोमा नथुन्याउने र बाहिरबाट आएर उनीहरूकै चलचित्र बनाइदिने मान्छे नबन्ने दृढ इरादाका साथ उनले काम गरेको बताए। बरु, एक पर्यवेक्षकको भूमिकामा रहेर कुराहरूलाई आफ्नै स्वाभाविक र अनूठो शैलीमा बग्न दिन चाहेको थिएँ भनेर उनले थपे।

उनले किन्नर समुदायको प्रामाणिक चित्रण गर्ने र रूढीवादी धारणाहरू तोड्ने आफ्नो चाहनाबारे विस्तारमा बोले। उनले भने –  कथा भन्दा समुदायप्रति सामान्यतया अपनाइने तरिका भनेको उनीहरूलाई संघर्ष छ, दुःख छ भनेर भन्ने र त्यहीँ रोकिने हो। तर उनले दर्शकहरूलाई अझ नजिकबाट हेर्न आग्रह गरे — किनभने यस समुदाय र तिनीहरूको संसारभित्र हेर्न, महसुस गर्न र बुझ्न लायक मजेदार, न्यानो र गहिरो रोचक पाटाहरू पनि छन्।

अविनाशले अनुसन्धानका क्रममा एक किन्नर महिलाले दिएको एक अत्यन्त अर्थपूर्ण दृष्टिकोण पनि साझा गरे। ती महिलाले भनेकी थिइन्  – हात्तीलाई जसरी फरक-फरक मान्छेले फरक-फरक हिस्साहरूको आधारमा वर्णन गर्छन् र त्यही सीमित व्याख्यामा कैद गर्छन्, त्यसरी नै किन्नर समुदायलाई पनि एक सम्पूर्ण मानवीय अस्तित्वको रूपमा कहिल्यै हेरिँदैन। कोहीले यौनकर्मीको रूपमा, कोहीले मनोरञ्जनकर्ताको रूपमा, त कोहीले इच्छापूर्ति गर्ने माध्यमको रूपमा मात्र हेरिन्छ — तर तिनीहरूको पूर्ण मानवीय पहिचान कहिल्यै स्वीकार गरिँदैन। यो कुरा आफूलाई हात्तीसँग तत्काल सम्बन्धित लाग्यो र यही रूपक चलचित्रको केन्द्रीय विचार बन्यो भन्दै उनले भने — हात्ती देखिनैनसकिने प्राणी हो तर त्यो पनि कुहिरोभित्र हुन सक्छ — र यही भावले आफूले भन्न खोजेको सारलाई पूर्णतः समेट्छ।

व्यक्तिगत सम्बोधनपछि खुला छलफलको अवसर दिइयो जहाँ उपस्थित सहभागीहरूले चलचित्रको निर्माण पक्ष र अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकका लागि यसको व्याख्याबारे जिज्ञासा र विचारहरू राखे। कार्यक्रमको समापनमा निफ्फका निर्देशक श्री केपी पाठकले टोलीका सदस्यहरूलाई प्रमाणपत्र र सम्मान चिह्न प्रदान गरे भने नेपाल फिल्म तथा सांस्कृतिक प्रतिष्ठानका उपनिर्देशकले धन्यवाद ज्ञापन गरे।